Workshop 1: Plan-B(XL): alles komt op de kaart (Raf Custers)

2016-02-03 21.27.52.jpg

De serie Workshops voor Plan B-XL is gestart. Mobiliteit houden we met opzet tot de vierde en laatste Workshop. De eerste sessie van 3 februari draaide rond Cultuur en Toerisme. Aan het eind, dat is toch de bedoeling, komen hier praktische voorstellen uit die in relatief korte tijd te realiseren zijn en Brussel als een hedendaagse, dat wil zeggen mensenstad op de kaart zet.

Dit was tijdens Workshop-1 het theater : een zeil (une toile cirée) van 2m op 4, bedrukt met een plan van Brussel dat tot flink buiten de Kleine Ring reikt ; daarrond oranje klapstoelen en voor deze eerste keer 15 mensen. Dit was en blijft de Modus Operandi : ieder schrijft twee ideeën op en krijgt dan drie minuten om ze te vertellen en aan te brengen op het stadsplan. De spreektijd is beperkt zodat ieder aan het woord komt en er tijd blijft om door te praten. De werkzaamheden worden geregistreerd, ook in getekend beeld ; die documentatie moet straks haar weg vinden naar wie er belang in stelt. Eén conditie voor de tussenkomsten is : geen ijl gezwam, de suggesties en ideeën moeten ruimtelijk te vertalen zijn.

Op het stadsplan staan enkel kruispunten, de straten daartussen zijn uitgeveegd. Dat desoriënteert maar laat ook veel open. De avond is voorbereid door zes mensen (ik noem ze/ons hierna de Zes). Voor de aanvang hebben zij/wij de kaart van de stad ingevuld met symbolen van culturele of toeristische activiteiten en instellingen. Dat gaat van concerten en congressen tot musea en culturele centra. Het geeft weer hoe gevarieerd het aanbod en de kalender in Brussel zijn en dat sommige wijken al een specifieker karakter hebben dan andere. Bij musea denk je bij voorbeeld spontaan aan de Kunstberg, het Koningsplein en de Regentschapsstraat. Maar daar houdt het niet op. Overal in de stad vind je kleinere exposities.

Noem wat er dan volgt social mapping. De methode zit standaard in overleg over grote projecten die diep ingrijpen in het landschap en in het leven van de mensen die daar wonen. Overleg dus : wij denken zus, hoe denken jullie ? en hoe pakken we dat aan ? Deze logica, deze praktijk past niet in het handboek van het Brussels stadsbestuur. De politieke meerderheid transformeert categoriek en naar eigen goeddunken de binnenstad (de Brusselse Vijfhoek), zonder dat zij ooit het achterste van haar tong laat zien.

Deze social mapping moet uitmonden in een Plan-B(xl). Dat is gemakkelijker gezegd dan gedaan. Het is de bedoeling dat we ideële en toch tastbare voorstellen doen. De voorstellen moeten letterlijk een plek vinden in de Vijfhoek.

Dit is geen communicatie, dit is éénrichtingsverkeer. Op 3 februari, net op de avond van Workshop-1, ging het opnieuw zo. Het stadsbestuur inviteerde toen bewoners in de Leon Lepageschool in de Rijkeklarenstraat, voor een avond over ‘uw wijk’ (zonder details op de flyer). Maar eens ter plaatse mocht het van de aanwezige schepenen (van Mobiliteit, Openbare Werken en Wagenpark en van Nederlandstalige Aangelegenheden, Wijkcontracten en Participatie) enkel over de Camuselstraat en een aanpalende straat gaan. Vroeger passeerde daar sluipverkeer. Maar sinds het stadsbestuur de verkeersstromen in de binnenstad volgens haar aanvoelen verlegde, zijn het verkeersaders geworden, met alle overlast van dien. De burgemeester, hoewel aangekondigd, was op 3 februari afwezig -

Omdat het stadsbestuur niets vraagt, ondervragen de Zes en hun/onze geïnviteerden tijdens de Workshops zichzelf. Het komt erop aan van Brussel de stad te maken die wij willen. Daarom deze social mapping. Zij moet uitmonden in een Plan-B(xl). Dat is gemakkelijker gezegd dan gedaan. Het is de bedoeling dat we ideële en toch tastbare voorstellen doen. De voorstellen moeten letterlijk een plek vinden in de Vijfhoek.

Een voorbeeld van hoe dat kan. Een spreekster vindt dat Brussel zijn verscheidenheid moet vieren. Waarom geen tegengewicht voor de monocultuur van chocolade, wafels en de Beer Temple (in het gebouw van de Beurs) ? Laten we een museum van de diversiteit oprichten. Waar ? Maakt niet uit. Het kan in hartje Brussel, maar evengoed naast Autoworld en het Legermuseum aan de Cinquantenaire.

Laten we een museum van de diversiteit oprichten. Waar ? Maakt niet uit. Het kan in hartje Brussel, maar evengoed naast Autoworld en het Legermuseum aan de Cinquantenaire.

Nog een voorbeeld : een andere functie voor het vroegere postgebouw aan het station van Brussel-Zuid. Hoelang staat dat onderhand leeg ? Wat willen de spoorwegen ermee doen ? Of wachten ze tot ze het uit het publieke domein kunnen lichten en het aan een vastgoedspeculant verkopen ? Waarom, denkt iemand, er niet opnieuw een centrum van actuele kunst van maken. Er heeft al eens zo’n Biënnale plaatsgevonden (het was een ijzige winter, de suppoosten bevroren waar ze stonden) en bovendien ligt dit gebouw op de route naar Wiels, het beeldende kunstencentrum in Vorst.

Andere voorstellen zijn lichter, soepeler, beweeglijker, minder of niet aan één (bakstenen) plaats gebonden. Dat is trouwens één van de tendenzen die zich tijdens de eerste Workshop aftekenen. Hier zijn er nog enkele.

Elke stad verbindt buurten en overwint barrières die mensen splijten. Als Brussel één barrière heeft, dan is het de Kleine Ring. Maar bij ons zit expertise om van die frontstrook een voor iedereen toegankelijk gebied te maken.

Elke stad schept haar merktekens, Landmarks, de voetgangerslift aan het Justitiepaleis is er voor mijn part één, maar de Citroëngarage en de bruggen over het kanaal zijn er andere. De Martinitoren aan het Rogierplein was er één, maar die is gesloopt en er kwam geen Landmark voor in de plaats.

Of ook : elke stad verbindt buurten en overwint barrières die mensen splijten. Als Brussel één barrière heeft, dan is het de Kleine Ring. Maar bij ons zit expertise om van die frontstrook een voor iedereen toegankelijk gebied te maken.

Of nog : steden maken structuren waar mensen elkaar kunnen ontmoeten, met hun interesses, achtergronden en disciplines. Die structuren zijn geen in formaliteit en beton bevroren dozen, ze zijn mobiel en verhuizen, vandaag wekken ze hier de curiositeit, morgen doen ze dat elders.

Er zit één complicatie aan zulke ruimtelijke suggesties. Wat doe je met de atmosferen die toch in elke woon- en werkplek hangen ? Hoe teken je vibes en verwachtingen op een toile cirée ? Wordt die kwestie in Workshop-2 opgelost, op 17 februari ? Dan gaat het over Quality of Life en openbare ruimte.

Raf Custers*

* Raf Custers, living in the center in the Brussels and critical voice on the things happening in his surroundings, is also founding member of the PLAN B-team.