Voetgangerszone laat bewoners in de steek (Raf Custers, uit Brussel Deze Week)

Een mens kan zijn rug niet draaien of ze halen zijn huis overhoop. Zo voelde Brussel aan toen ik in de herfst van 2014 mijn wijk in het centrum terugvond. Terwijl ik weg was, hadden burgemeester en schepenen ons namelijk een voetgangerszone met daarrond een verkeerslus en vier nieuwe ondergrondse parkings opgedrongen.

Eén van de parkings zou aan de Nieuwe Graanmarkt komen, mijn zoon zit daar vlakbij op school. Ik deelde mijn bezorgdheid met de ouderraad die opdracht gaf om me in de zaak te verdiepen. De mensen van de Marollen hadden toen pas de geplande parking onder het Vossenplein doen schrappen. Burgemeester en schepenen stelden zich autoritair op. Dat keerde zich tegen hen.

Volgens de burgemeester moest er snel gehandeld worden, “want anders worden we geconfronteerd met comités en individuen die hun opinie zullen geven die uiteraard negatief zal zijn. Zonder nog de wettelijke procedures mee te tellen, die echt het plezier bederven” (op de website van Plateforme Pentagone, red.). Die arrogantie bracht comités, urbanisten, activisten en bewoners samen in het Plateform Pentagone. Deze groep speelde kort op de bal en informeerde en mobiliseerde behoorlijk efficiënt.

Volgens de burgemeester moest er snel gehandeld worden, “want anders worden we geconfronteerd met comités en individuen die hun opinie zullen geven die uiteraard negatief zal zijn”

Kortzichtig
In 2013 en 2014 was ik voor mijn werk in Zuid-Amerika. In Rio de Janeiro en Sao Paulo trok ik op met stadsactivisten. Ik schrijf daarover in De Uitverkoop van Zuid-Amerika, mijn volgend boek. In Brussel loopt er veel gelijk met wat de Braziliaanse activisten me hadden getoond en verteld. Natuurlijk zijn er verschillen. In Sao Paulo woont een vijfde van de mensen ‘informeel’ in wijken die ze sinds decennia zelf en zonder vergunningen hebben opgetrokken. Bij ons zijn de informele bewoners de mensen die op kartons op de stoepen slapen.

Maar ginds net als hier besturen de gemandateerden met dictaten, ze jagen er hun projecten door die zogenaamd de lokale economie zullen aanzwengelen en zo duwen ze de zwakken en fragielen nog verder naar de rand. Onze bestuurders maken politieke keuzen, maar hebben ze die al één keer en public gemotiveerd? Ze hebben hun fantasy-prenten gepresenteerd van hoe de voetgangerszone er zal uitzien. Binnenkort begint daar de verbouwing. Ik ben voor de voetgangerszone, voor mij kan ze niet groot genoeg zijn. Maar het Brussels plan is kortzichtig. Het lokt shoppers en city-hoppers en laat de bewoners in de steek.

Ik ben voor de voetgangerszone, voor mij kan ze niet groot genoeg zijn. Maar het Brussels plan is kortzichtig. Het lokt shoppers en city-hoppers en laat de bewoners in de steek


Rio de Janeiro is al jaren een werf, voor de mega-sportevenementen uiteraard (over enkele maanden de Olympische Spelen). Maar daarnaast staken de bestuurders (van stad, deelstaat èn federale staat tezamen) een prestigieus project in gang om de oude havenbuurt te renoveren, en ze gooiden de volkswijken in de stad open. Dat programma gaat gepaard met voortdurend geweld. De bewoners van die wijken (de favela’s) worden naar de rand van de metropool verjaagd.

Erminia Maricato maakte in de jaren 1970 al films over die mensen. Tussen 2003 en 2005 was ze federaal vice-minister van Stedenbeleid. Als prof in Sao Paulo hamert ze op de nood van ‘urbane alfabetisering’. De Global Cities, zegt zij, worden uit elkaar gedreven, met aan één kant de financiële elites die opportuniteiten zoeken waarmee ze fortuin kunnen opstapelen, en aan de andere kant de lage inkomens, de werklozen en de gemarginaliseerden. De beslissers bekijken de stad als handelswaar par excellence. Net als bij ons.

Het verschil: in Brazilië trekken de bestuurders openlijk de kaart van de kapitaalkrachtigen. Bij ons verkopen ze hun ingrepen met de propaganda dat Brussel weer proper en conviviaal zal worden, en met eenrichtingsparticipatie. Ginds en hier denken ze te profiteren van de conjunctuur. Dat is gedoemd te mislukken. Er komt een nieuwe recessie aan. Brazilië voelt ze al. Juist daarom vallen nu in Porto Maravilha, Rio’s havenbuurt, de luxeprojecten stil. Brussel gaat gewoon op de koers van de grote attracties voort. Voor Bxl Colours gaf de stad 212.000 euro uit (aan een bevriend evenementenbureau). Maar houdt dat spektakel de mensen warm?

Plan B-XL
In de schoot van Plateforme Pentagone is een groep ontstaan die aan een Plan B-XL werkt. Onder ons zijn er des ingénieurs maar vooral des ingénieux (Serge Latouche). Twee workshops zijn voorbij, er komen er nog twee. De vindingrijkheid die daar verschijnt, is ronduit verbazend. De groep moet nog diverser, zodat ze dichter bij de bewoners en gebruikers van Brussel staat.

Maar met de voorstellen die nu al (letterlijk) op ons stadsplan van Brussel staan, laten we de Expo-58-visie van de stad ver achter ons. In dit Plan B-XL maken bewoners en gebruikers onder elkaar uit welke de wensen en noden zijn en hoe ze worden opgelost. Brussel als zinnelijke stad. Ook voor de tunnels hebben we ideeën zat. Dit voorjaar komen we ermee naar buiten.

Raf Custers*

* Raf Custers, living in the center in the Brussels and critical voice on the things happening in his surroundings, is also founding member of the PLAN B-team

Workshop 1: Plan-B(XL): alles komt op de kaart (Raf Custers)

2016-02-03 21.27.52.jpg

De serie Workshops voor Plan B-XL is gestart. Mobiliteit houden we met opzet tot de vierde en laatste Workshop. De eerste sessie van 3 februari draaide rond Cultuur en Toerisme. Aan het eind, dat is toch de bedoeling, komen hier praktische voorstellen uit die in relatief korte tijd te realiseren zijn en Brussel als een hedendaagse, dat wil zeggen mensenstad op de kaart zet.

Dit was tijdens Workshop-1 het theater : een zeil (une toile cirée) van 2m op 4, bedrukt met een plan van Brussel dat tot flink buiten de Kleine Ring reikt ; daarrond oranje klapstoelen en voor deze eerste keer 15 mensen. Dit was en blijft de Modus Operandi : ieder schrijft twee ideeën op en krijgt dan drie minuten om ze te vertellen en aan te brengen op het stadsplan. De spreektijd is beperkt zodat ieder aan het woord komt en er tijd blijft om door te praten. De werkzaamheden worden geregistreerd, ook in getekend beeld ; die documentatie moet straks haar weg vinden naar wie er belang in stelt. Eén conditie voor de tussenkomsten is : geen ijl gezwam, de suggesties en ideeën moeten ruimtelijk te vertalen zijn.

Op het stadsplan staan enkel kruispunten, de straten daartussen zijn uitgeveegd. Dat desoriënteert maar laat ook veel open. De avond is voorbereid door zes mensen (ik noem ze/ons hierna de Zes). Voor de aanvang hebben zij/wij de kaart van de stad ingevuld met symbolen van culturele of toeristische activiteiten en instellingen. Dat gaat van concerten en congressen tot musea en culturele centra. Het geeft weer hoe gevarieerd het aanbod en de kalender in Brussel zijn en dat sommige wijken al een specifieker karakter hebben dan andere. Bij musea denk je bij voorbeeld spontaan aan de Kunstberg, het Koningsplein en de Regentschapsstraat. Maar daar houdt het niet op. Overal in de stad vind je kleinere exposities.

Noem wat er dan volgt social mapping. De methode zit standaard in overleg over grote projecten die diep ingrijpen in het landschap en in het leven van de mensen die daar wonen. Overleg dus : wij denken zus, hoe denken jullie ? en hoe pakken we dat aan ? Deze logica, deze praktijk past niet in het handboek van het Brussels stadsbestuur. De politieke meerderheid transformeert categoriek en naar eigen goeddunken de binnenstad (de Brusselse Vijfhoek), zonder dat zij ooit het achterste van haar tong laat zien.

Deze social mapping moet uitmonden in een Plan-B(xl). Dat is gemakkelijker gezegd dan gedaan. Het is de bedoeling dat we ideële en toch tastbare voorstellen doen. De voorstellen moeten letterlijk een plek vinden in de Vijfhoek.

Dit is geen communicatie, dit is éénrichtingsverkeer. Op 3 februari, net op de avond van Workshop-1, ging het opnieuw zo. Het stadsbestuur inviteerde toen bewoners in de Leon Lepageschool in de Rijkeklarenstraat, voor een avond over ‘uw wijk’ (zonder details op de flyer). Maar eens ter plaatse mocht het van de aanwezige schepenen (van Mobiliteit, Openbare Werken en Wagenpark en van Nederlandstalige Aangelegenheden, Wijkcontracten en Participatie) enkel over de Camuselstraat en een aanpalende straat gaan. Vroeger passeerde daar sluipverkeer. Maar sinds het stadsbestuur de verkeersstromen in de binnenstad volgens haar aanvoelen verlegde, zijn het verkeersaders geworden, met alle overlast van dien. De burgemeester, hoewel aangekondigd, was op 3 februari afwezig -

Omdat het stadsbestuur niets vraagt, ondervragen de Zes en hun/onze geïnviteerden tijdens de Workshops zichzelf. Het komt erop aan van Brussel de stad te maken die wij willen. Daarom deze social mapping. Zij moet uitmonden in een Plan-B(xl). Dat is gemakkelijker gezegd dan gedaan. Het is de bedoeling dat we ideële en toch tastbare voorstellen doen. De voorstellen moeten letterlijk een plek vinden in de Vijfhoek.

Een voorbeeld van hoe dat kan. Een spreekster vindt dat Brussel zijn verscheidenheid moet vieren. Waarom geen tegengewicht voor de monocultuur van chocolade, wafels en de Beer Temple (in het gebouw van de Beurs) ? Laten we een museum van de diversiteit oprichten. Waar ? Maakt niet uit. Het kan in hartje Brussel, maar evengoed naast Autoworld en het Legermuseum aan de Cinquantenaire.

Laten we een museum van de diversiteit oprichten. Waar ? Maakt niet uit. Het kan in hartje Brussel, maar evengoed naast Autoworld en het Legermuseum aan de Cinquantenaire.

Nog een voorbeeld : een andere functie voor het vroegere postgebouw aan het station van Brussel-Zuid. Hoelang staat dat onderhand leeg ? Wat willen de spoorwegen ermee doen ? Of wachten ze tot ze het uit het publieke domein kunnen lichten en het aan een vastgoedspeculant verkopen ? Waarom, denkt iemand, er niet opnieuw een centrum van actuele kunst van maken. Er heeft al eens zo’n Biënnale plaatsgevonden (het was een ijzige winter, de suppoosten bevroren waar ze stonden) en bovendien ligt dit gebouw op de route naar Wiels, het beeldende kunstencentrum in Vorst.

Andere voorstellen zijn lichter, soepeler, beweeglijker, minder of niet aan één (bakstenen) plaats gebonden. Dat is trouwens één van de tendenzen die zich tijdens de eerste Workshop aftekenen. Hier zijn er nog enkele.

Elke stad verbindt buurten en overwint barrières die mensen splijten. Als Brussel één barrière heeft, dan is het de Kleine Ring. Maar bij ons zit expertise om van die frontstrook een voor iedereen toegankelijk gebied te maken.

Elke stad schept haar merktekens, Landmarks, de voetgangerslift aan het Justitiepaleis is er voor mijn part één, maar de Citroëngarage en de bruggen over het kanaal zijn er andere. De Martinitoren aan het Rogierplein was er één, maar die is gesloopt en er kwam geen Landmark voor in de plaats.

Of ook : elke stad verbindt buurten en overwint barrières die mensen splijten. Als Brussel één barrière heeft, dan is het de Kleine Ring. Maar bij ons zit expertise om van die frontstrook een voor iedereen toegankelijk gebied te maken.

Of nog : steden maken structuren waar mensen elkaar kunnen ontmoeten, met hun interesses, achtergronden en disciplines. Die structuren zijn geen in formaliteit en beton bevroren dozen, ze zijn mobiel en verhuizen, vandaag wekken ze hier de curiositeit, morgen doen ze dat elders.

Er zit één complicatie aan zulke ruimtelijke suggesties. Wat doe je met de atmosferen die toch in elke woon- en werkplek hangen ? Hoe teken je vibes en verwachtingen op een toile cirée ? Wordt die kwestie in Workshop-2 opgelost, op 17 februari ? Dan gaat het over Quality of Life en openbare ruimte.

Raf Custers*

* Raf Custers, living in the center in the Brussels and critical voice on the things happening in his surroundings, is also founding member of the PLAN B-team.

 

THE PLAN B-BLOG

Do you have any suggestions? Voulez-vous nous fournir vos idées? N'hésitez pas de nous les envoyer.

Feel like doing something more? Write an article for example? Send it to us and we will consider posting it on this forum/blog. No personal attacks, no party politics, ... please! Tip: focus on what is possible. PLAN B loves good and positive ideas.

Raf Custers, living in the center in the Brussels and critical voice on the things happening in his city, is also founding member of the PLAN B-team. He decided he wanted to give it go and wrote this first BLOG-piece. There's more te come. His blog-messages are written in his own name.

Stay informed about the overall PLAN B-trajectory by clicking on Documentation and Worksheets or take a look at our Workshops

"Brussel : stoemp en spelen" (Raf Custers)

Brussel-Centrum dreunt, als het stadhuis dat wil. Neem nu Bxl Colours, het ‘event’ van zaterdag 30 januari. Het is in recordtijd in elkaar gebokst. In drie weken, volgens eventmaker Pierre André Itin op zijn website (Improcom). Begin januari beslist iemand bij het Brussels stadsbestuur dat ze maar eens een feestje gaan bouwen, ‘pour redorer le blason de notre capitale qui avait pris un petit coup dans l'aile’. Brussel is ‘een beetje’ gekwetst, het blazoen van de stad moet opgeblonken. (schrijft Itin). De stad laat Itin bellen.

‘Pierre-André,’ zo moet het geklonken hebben,’wat kan jij regelen tegen 30 januari?’ Itin weet van aanpakken. Vorig jaar nog was hij co-organisator van de heropvoering van de Slag van Waterloo. Hij regelde daar ‘de mobiliteit’. Nu vraagt de professional die Itin is waarschijnlijk : ‘hoeveel mag dat kosten ?’ ‘Peu importe’, klonk (alweer waarschijnlijk) het antwoord, ‘faut que ça soit chiche’. Zo werd Improcom nu co-coördinator (!) van Bxl Colours. Stageco bouwt de podia. Op 30 januari verkoopt Comme Chez Soi op straat stoemp (aan 6€ per portie) en brengt de RTBF het event live op televisie, van binnen in de hall van de Beurs. 

De coördinator, die mr Itin belde, heet Brussels Major Events (BME), een vereniging zonder winstoogmerk (Companyweb). Voorzitter van de Raad van Bestuur van BME is Philippe Close. Hij is schepen van Toerisme, Personeel en Financiën van de stad Brussel en daarnaast ook bestuurder van de vzw Foires et Salons de Bruxelles (net als BME gevestigd aan Place de Belgique, 1, 1020 Bruxelles, zeg maar het Heizelpaleis). 

Goedkoop kan Bxl Colours niet geweest zijn. Je laat niet halsoverkop een groep straatartiesten uit Saint-Pierre-des-Corps (Tours) in Frankrijk komen (de technoprocession met de regenboogwielen), zonder daarvoor stevig te betalen. Maar : hoeveel heeft Bxl Colours gekost ? Is Itin echt inderhaast en onderhands door de stad gebeld ? Of stuurde hij het interessantste bod na een openbare aanbesteding ? Ach, denkt het Brussels stadsbestuur dan, peu importe. Vorige zaterdag dreunde het Beursplein. De rest is (voorlopig) bijzaak.

Raf Custers

* Raf Custers, living in the center in the Brussels and critical voice on the things happening in his surroundings, is also founding member of the PLAN B-team.